Rangin
Rangin
Rangin
Rangin

تحت نـظـر حیـدر اخـتر

 

استفاده از مطالب  رنگین با ذکر ماخذ آزاد است

محمد عارف منصوری

 

چرا از گذشته عبرت  نمى گيريم ؟

 

سقوط حكومت داكتر نجيب، از اقدام قومگرايانه و تعصب آلودى آغاز شد كه بقول فريد مزدك از اعضاى رهبرى حزب وطن، نجيب مى خواست يك جنرال پشتون را روى سينه اقوام غير پشتون بنشاند و توسط جمعه اسك، شمال را كه آبستن بحران بود، مهار كند. اما علاوه بر آن كه مهار نشد. وخامت روزافزون وضعيت، منجر به سقوط رژيم و برچيده شدن حاكميت چهارده ساله چپ در افغانستان گرديد.

حالا نيز اشرف غنى احمدزى، سلاله نجيب احمدزى، يكى ديگر از هم قبيله هايش را بنام جنرال ولى احمدزى قوماندان قول اردوى ٢٠٩ شاهين در شمال تؤظيف نموده تا زهر چشمى باشد به سه محورقدرت محلى يعنى جنرال عبدالرشيد دوستم، استاد عطاء محمد نور و حاجى محمد محقق كه هر يكى از نفوذ گسترده ىدرشمال برخوردارند.

بى ترديد اين گونه اقدامات قومگرايانه، آن هم در آستانه خروج احتمالى سربازان خارجى و ورود احتمالى طالبان در ساختار قدرت كه امكان بروز مجدد تقابل هاى قومى و استخوان شكنى هاى دهه نود را بعيد نمى نماياند، نه تنها به ضرر حاكميت نيمبند و فاقد مشروعيت ارگ است بلكه هرگز با منافع و مصالح كل افغانستان مطابقت ندارد.

شايد غنى چنين محاسبه نموده باشد كه جنرال دوستم مهره ى منزوى صحنه سياسى افغانستان است كه ديگر توان مانور هاى قبلى را ندارد و خطرى از ناحيه وى متصور نيست. اما تاريخ نشان داده كه بزرگترين بحرانات سياسى و اجتماعى از جرقه ى حوادث كوچكى مشتعل گرديده.

همان طور كه زوال حكومت كمونيستى از اختلاف درون حزبى و سركشى و بغاوت جنرال مومن اندرابى كه خود عضو حزب وطن بود، آغاز و دامنه ى آن با مخالفت هاى ديگران وسعت پيدا كرد تا منجر به دو پارچگى رهبرى حزب و دولت و فروپاشى كامل آن شد.

نمي دانم چرا سياستمردان بى درايت و بى كفايت افغانستان هيچ گاهى از گذر زمان و وقايع تلخ آن نمى آموزند و عبرت نمى گيرند.

..........................................

نصیر مهرین

مژدۀ دیگر به

علاقمندان تاریخ

کتاب "چهرۀ پنهان امیر دوست محمد خان در صفحۀ تاریخ"، تألیف مؤرخ سختکوش و پرتلاش، جناب کریم پیکار پامیر ارجمند، انتشار یافته است.

این کتاب را که درواقع گام پیشرونده تر و تکمیلی کتاب "امیران دست نشانده در افغانستان" میتوان ارزیابی نمود، با درمیان نهادن و طرف توجه قرار دادن دوست محمد خان، به نیاز تاریخنگاری دقیقتر ومشخص تر نیز پاسخدۀ در خور اعتنا، محل ستایش و مراجعه است. کاری که مطالعه کننده گان تاریخ و به ویژه آنانی را که میخواهند امیر دوست محمد خان را نه از روی آن تاریخ سرکاری وکسالت آور وجعل آمیز، بلکه بربنیاد مدارک واسناد موثق چنانکه بوده است، بشناسند، کمک شایانی می نماید.

جناب کریم پیکار پامیر در مقدمۀ این کتاب، نخست برداشت های دقیق از آموزش دهی های غلط تاریخ را، با رویکرد انتقادی نشان میدهد. از تدریس آن "تاریخی" می گوید که برای آموزگار و شاگرد، نه سخنی ار تاریخ داشت و نه کمکی برای فهم تاریخ می نمود. این برداشت همراه با دلسوزی برای تاریخ واقعی ونشان دادن نمونه های آن، امروز برای آن انسانهای جوان وپیر که تشنۀ آگاهی از تاریخ واقعی استند، سخنی است دلنشین و گامی است در راستای زدودن جعل وتحریف دیرپای.

مؤرخ گرامی، برای تبیین موضوع، کتاب را طی نه (۹) فصل انسجام بخشیده است.

اینجانب که نظر به پارۀ مشغولیت های دیگر، مطالعۀ کتاب را روز های پسین به پایان رسانیدم و از تۀ دل برای دوست گرامی و این فراووردۀ قلمی- پژوهشی ایشان، تحسین ها فرستاده ام، آرزو دارم هموطنان این کتاب ۱۵۰ صفحه یی را بخوانند و از آن چهرۀ پنهان نگهداشته شدۀ امیر دوست محمد خان آگاهی حاصل نمایند. امیری که نماد دست نشانده گی و ستمگری ها و حیله گری های بسیار بود و پیروان او نیز مصیبت های فزاینده یی را بر مردم افغانستان تحمیل نموده اند.

قلم جناب کریم پیکار پامیر را همواره صفاترو درخشنده تر میخواهم.

 این کتاب از سوی انجمن دانش نشر شده است.

..........................................

وحیدر تاجیک

ای هزاره، ازبک، تاجیک، و ترکمن . . .!

برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی

 که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.

  چرا در  این روز ها غزنه، غزنه می میگوئید؟ یک تاریخ است که خانه و کاشانه شما آتش گرفته است. آیا بلای کمتر ازغزنه سراغ داری که افغان = پشتون سرت نیاورده باشد؟ خانه‌ات را گرفتند، زمینت را به بیگانگان کوچی دادند،  هویت دیگر برایت تراشیدند. گفتن بگو هویتم"افغان" است !!. و پیهم کوشیده اند،  طوق بندگی  را به گردنت بیاویزند.

بیدارشو، حافظه تاریخی ات  را بکار بینداز، وقایع غزنی و آموزشگاه     "موعود"  نمونهء  تازه ای ازعصَبیّت قبیله است.

 به گذشته نگاه کن. به همه چیز که متعلق به توست تجاوز کرده اند. آزادی ‌فردی و اجتماعی و سیاسی و فرهنگی و اقتصادی را از تو گرفته اند. مانع آموزش و تحصیل تو با انتحار می شوند، چرا نمی فهمی!!؟ دود برخاسته از آموزشگاه « موعود » و شعله های آتش غزنی پیامی دارد آشکار از قبیله که پیش از غزنی، غزنی های دیگر را نیز با آتش بیداد خود سوخته است.

ای هزاره، ازبک، تاجیک و ترکمن . انتحاری طالب پشتون = افغان شما را به قیاس این به ظاهر رهبرا مواجب گیر هزاره، ازبک، تاجیک وترکمن از خزانه استبداد ، بنده « قبیله پشتون = افغان»  فرض کرده اند  و در لابلای  دود و آتش برخاسته از " غزنی " واضح  به شما می گویند: دیگر حق ندارید  شاد باشید و امید وار و تلاش کنید برای آیند بهتر،  تا رویی سلحشوری – دلاوری را در شما کشته باشند.

هزاره، ازبک، تاجیک وترکمن ، پشتون = افغان تمامیّت خواست و خصلت  رژیم مبتنی براین قوم نمی تواند  توتالیترِنباشد. جرات کن، به عملکرد  این دژخیم  در طول تاریخ  نگاه کن نه مقطعی .

استعمار این دژخیم دست آموز خود  را در این مرکز مهم تمدنی جهان ( ایران زمین) خلق نموده تا این تمدن «زندگی اقوام رنگارنگ بصورتی دوستانه و تعاونی در کنار و جوار يکديگر » را نابود  و انسانش را درآتش تعصّبات مذهبی – قومی  بطور هولناک بسوزاند و قتل عام نماید.

  باتوجه به حضورِ سنگین " آمریکا – انگلیس " در کشور و حمایت شان از این دژخیم به اضافه "پاکستان"، سعودی  و . . . ، چه بسا در بهترین حالت، نابودی ظرفیت های مقابله و مقاومت مستقل در سطح جامعه هزاره، ازبک، تاجیک، ترکمن  و کنترل پذیر کردن اینها  هدف باشد و در بدترین شکل اش گورستانِی به بزرگی هر چهار  تان  چاله کنند.

هزاره، ازبک، تاجیک وترکمن . پشتون = افغان  ستیزه جو و اصلاح ناپذیر ست و در همه حال تهدیدی است برای امنیت جانی، ناموسی، هویتی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دیگران . تا خصلت ستیزه جوی و تهاجمی پشتون = افغان  از طرف شما پاسخ معادل خود را دریافت نکند، تهدید و خطر همچنان پا برجاست. حتی اگر گردن نهید و "امان نامه" دریافت کنید!!

برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی

 که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.

.........................................

 حسین مهدوی

ملیشه های غنی از چه کسی انتقام می گیرند؟

ما می دانیم که گروه های مسلح غیر مسئول ، مسئول بسیاری از شکنجه ها، قتل ها و ویرانی های کشور است. این گروه ها برای رسیدن به اهداف شان به بسیاری از ارزش های انسانی و مدنی پشت پا زده اند. اما زمانی که حکومت دقیقا مانند همین گروه ها رفتار می کند و درست مثل گروه های غیر مسئول، دست به شکنجه و کشتار مردم می زند، نام آن را باید فاجعه قانون و مسلخ مدنیت نهاد. ملیشه های غنی به بهانه ی تعمیم و گسترش حوزه ی اقتدار قانون و تعمیم نظم عامه بسی بیشتر از ملیشه های بدنام تاریخ کشور به شکنجه و کشتار سربازان قیصاری پرداختند. به گزارش بی بی سی حتی چند نفر غیر نظامی نیز پیش از مرگ آن قدر توسط ملیشه های بد نام غنی شکنجه شده اند که صورت شان قابل شناسایی نیست. به راستی چه کسی پشت این کشتار کور و شکنجه ی قرون وسطایی قرار دارد؟ آیا کسانی از وابستگی های قومی این مردم نفرت دارند و می خواهند بدین وسیله خشم شان را فروکش کنند؟ و یا این که مشکل شخصی با تک تک این کشته شدگان دارند؟

هرچه باشد، ملیشه های آدم کش غنی بیرحم تر و درنده خو تر از دیگر ملیشه های بی رحم این سرزمین اند. زور ملیشه های غنی به طالب و داعش نمی رسد، تنها می توانند دست کسانی را که علیه طالب و داعش جنگیده اند بسته و با شکنجه های قرون وسطایی به قتل برسانند.

..........................................

الحاج اسرار خواجه  محاسن سفید

پیشنهاد به کمیسیون محترم انتخابات افغانستان

افغانستان کشور اسلامی از زمان نبوغ اسلام در جوامع اسلامی موضوعات حقوقی و جزائی و انتقال اموال منقول و غیر منقول و غیره در محاکم شرعی در چوکات اصول شرعیت اسلامی صورت گرفته و میگیرد .

مردم رنج کشیده افغانستان در طول تاریخ تحلیف های زمامداران کشور را تجربه نموده -اند زمانی که به قدرت رسیده اند اعمال شان چیزی دیگری بوده از جانبی در شرایط کنونی احزاب و جریانات سیاسی نا متجانس و عاطفی زبانی و قومی و غیره بدون این که عقلانی باندیشند صفوف شان کم سواد و بیسواد فاقد شعور سیاسی و ساختار دولت را  به شرکت سهامی تبدیل نموده اند و ائتلاف های احزاب بدون برنامه همگانی موقت و زمان بر ، خلاصه چنین دولت داری یک تعداد محدود اشخاص جاه طلب را به قدرت و ثروت رسانیده که نتیجه آن فقر ، بیکاری ، مهاجرت و  جوانان را معتاد به مواد مخدر و مردم را به خون آغوشته که اکثراً آگاهانه صورت گرفته که محکوم عامه مردم و وجدان خود اند .

اینجانب منحیث یک شهروند و محاسن سفید  در صورتی که کمیسیون محترم انتخابات واقعاً مستقل باشند به ارتباط پذیرش کاندیدان در عموم نهادهای انتخاباتی پیشنهاد ذیل را بعرض می رسانم .

۱- عموم کاندیدان محترم خط مش و برنامه خویش را با تحصیلات و تجارب کاری شان ثبت وثیقه شرعی درمحاکم مربوط محل خویش نمایند .

۲- دارایی مالی و جایداد شخصی فامیل اش درج وثیقه گردد .

۳- کاندید محترم تعهد بسپارد افتخار خدمتگذاری به مردم را عقلانی در پرتو علم و خرد بدون بادیگارد انجام می دهد .

۴- کاندیدان محترم می توانند فوتو کاپی وثیقه شرعی را که روشن و خوانا باشد در محلات که لازم دانند نصب نمایند با تنظیم چنین اسناد می توانند هر قدر پول مصرف نمایند مجاز باشند با پیشنهادیه فوق در کمیسیون محترم انتخابات از اتحادیه حقوق دانان کشور و استادان محترم دانشگاه ها و نخبگان و اتحادیه ژورنالیستان و جامعه مدنی توقوع می رود که در اصلاح پیشنهاد بهتر و خوبتر نظری داشته باشند از طریق وسائل لازم ابراز نظر نمایند یگانه منظور این قلم افغانستان عزیز دارای پارلمان مردم سالار تا نظام پارلمانی را تمثیل در پرتو ارزش های موازین اسلامی نهاد های عدلی و قضایی در حاکمیت قانون و دفاع از حقوق عامه دست باز داشته باشند . مولانا بزرگ بلخ فرموده ،

بی ز تقلیدی نظر را پیشه کن 

    هم به رای عقل خود اندیشه کن .

تاریخ - ۱۳ حوت ۱۳۹۶ 

................................................................. 

میرحسین مهدوی

حزب وطن یا سوسیال انتحاریون دموکرات

عده ای از هواداران حزب وطن ( حزب دموکراتیک خلق افغانستان) اعلام کرده اند که فعالیت های این حزب را از سر می گیرند. در میان اینهمه هوادار کاش یک نفر وجدان دار هم پیدا می شد تا از خلق و وطن بشرمد و جنازه ی این حزب لعنتی را از زباله دان تاریخ بیرون نیاورد.

حزب دموکراتیک خلق با کودتا و کشتار بنیاد نهاده شد. این حزب نه تنها با کشتار اعضای خانواده ی داوود خان، کارش را با کشتار جمعی شروع کرد، بلکه هر لحظه از تاریخ این حزب سرشار از قتل و کشتار جمعی است. شعار این حزبِ سیاه عدالت و دموکراسی بود اما عملا جنایت های دوره ی داوود جلاد را ضرب در هزار کرد. اگر نظام استبدادی داوود یک نفر را بی حساب و کتاب می برد و زیر شکنجه های قرون وسطایی می کشت، حزب مثلا دموکراتیک و مثلا خلق افغانستان هزار هزار نفر را بی حساب و بی کتاب در سیاه چال های دموکراتیک خود زیر غیر انسانی ترین شکنجه های تاریخ بشریت به قتل می رساند. لیست پنج هزار شهید بی مزار یکی از این نمونه هاست.

شباهت های عجیبی بین طالبان و حزب وطن ( دموکراتیک مثلا خلق ) وجود دارد. یکی به نام خدا جنایت می کند و دیگری به نام خلق اما دلیل اصلی کشتار و جنایت هر دو جناح در واقع نه خدا یا خلق بلکه تصاحب یک جانبه ی قدرت و زر اندوزی است.

طالبان به خاطر رسیدن به اهداف سیاسی و اقتصادی شان آدم های اتوماتیک تربیت کرده اند تا آنها را همانند بمب های کور و بی زبان منفجر کنند. حزب دموکراتیک مثلا خلق نیز با انفجار پی در پی عدالت، برابری، آزادی و دموکراسی، همه ی ارزش ها و آرمان های ملی مان را به خاطر جهالت و جاه طلبی شان منفجر کردند.

حزب خلق بنیانگذار کشتار جمعی و مسئول درجه یک همه ی جنایت ها در تاریخ معاصر کشور است. کشتار بی رویه ی این حزب و اقدام پی در پی به نسل کشی مردم بی گناه باعث به وجود آمدن جنایت های جهادی و سیستم کشتار جعی طالبان گردید.

از میان این همه هوادار، کاش فقط یک نفر وجدان دار هم پیدا می شد تا جنازه ی متعفن این حزب و رهبران جنایت پیشه ی آن را از زباله دانی تاریخ بیرون نیاورد و از خلق و وطن بشرمد اما.... 

..........................................

نصیر مهرین

چهره ی کمک و برادری

با تروریست ها عیانتر می شود

از قراین لشکر کشی هایی حکومت پاکستان که از دوماه به این سو علیه طالبان پاکستانی در پیش گرفته است، از دیدارهای ابلاغ نشده ی مقامات پاکستان و افغانستان، هجوم بخش وسیعی از تروریست ها از وزیرستان به سوی افغانستان، عیانترشدن آرزوهای جفا آمیز وضد مردمی رئیس جمهورکرزی ،که برای بازگشت طالبان دارد ( نه وفا به عهد وسوگند به قانون اساسی و نظامی که در رأس آن قرارگرفت) ، فرستادن پیام های علنی برای گروه جنایتکاری که هر روز دهشت و وحشت می آفریند، مانع شدن سهمگیری سلاح ثقیل علیه عملیات جمعی تروریست ها، آزاد نمودن تروریست ها از زندان ها وانکار از نقش تروریستی دگر باره ی آن ها، همه وهمه، از ایجاد فضایی حاکی است که کرزی و گروه ارگ نشین وی در واپسین ایام نکبت بارحکومت خویش ، خدمت به تروریسم را عیانتر می نمایند.

سوکمندانه نبود جنبش گسترده ومؤثر ضدتروریستی، که در برابر چنین خیانتی ایجاد مانع کند، فریبکاری قدرت های بزرگ و دروغ بودن مبارزه ی ضد تروریسمی که مردمان رنجدیده ی جوامع مانند افغانستان را تهدید می کند، دیدارها وعهد وپیمان هایی که در خفا با تروریست ها می بندند، همنوایی بیشتر وعمیق تر قدرت خواهان متقلب با تروریست ها و موجودیت اشخاص ونهاد های شبیه طالبان در جامعه؛ فضای پرمخاطره تری را در چشم انداز قرار می دهد. فضایی که می گوید: زندگی زنان ومردان، کودکان وشاگردان مکاتب ودانشگاهیان، مدافعین آزادی بیان، مدنی اندیشان، مدافعین رعایت کرامت انسانی، ومخالف اعمال اپارتاید اجتماعی وجنسی وملیون ها انسانی را که چند دهه است بار رنج و درد را بر شانه دارند، بازگشت وحشت آمیز ترین دست پرورده گان بن لادنی تهدید می کند.

سخنانی را که دیروزحامد کرزی بر زبان آورد، بوی عیانترشدن خدمت به طالبان و رشد خطری را می دهد. حامد کرزی با وجود جنایت های که طالبان انجام داده است، وهر روز سیر فزاینده یافته، به برادری محکم تر با آن ها اصرار ورزید. در کمال دیده درایی نقش تروریست هایی را که از زندان ها آزاد کرده بود، انکار کرد.

 

جدی گرفتن این خطر ومقابله با آن، مستلزم گسست از بی تفاوتی ،هماهنگی تحرکات پراگنده، سمت وسو یافتن فعال وهماهنگ آن علیه جهالت اندیشی هایی است که از دل خویش، تبهکاری ونابودی انسان و آرزو های انسانی را باز تولید می کند.

..........................................

محمداکرم اندیشمند

  گروه های تکفیرگرا وستیزه جو

ظهور گروه های تکفیر گرا و ستیزه جو از نام و آدرس اسلام و جهاد مانند گروه های داعش، القاعده، طالبان، بوکو حرام و ..... از زوایۀ دینی و آیدئولوژیک، به فهم، باور و قرائت آن ها از اسلام و به خصوص از آموزه ها و احکام اسلام در مورد جهاد بر می گردد.

این گروه ها در معرفت دینی و اسلامی خویش تنها به قرائت سَلَفی، یعنی قرائتی مبتنی بر قرآن و حدیث و سنت دوران حیات پیامبر(ص) و اصحاب، اهمیت و اعتبار می دهند و هر گونه برداشت، تفسیر و قرائتِ غیر از این را نادرست و باطل تلقی می کنند. آن ها با این قرائت نه تنها به ظواهر آیات و احادیث پیامبر توجه می کنند و در صدد تطبیق و اجرای برداشت و دریافت خود از این معنای ظاهری آیات به عنوان حقیقت دین و شریعت می شوند و آن را حقیقت مطلق اسلام میدانند، بلکه از لحاظ زمانی و مکانی و اجتماعی خود را در همانزمان و مکان و جامعۀ حیات پیامبر قرار می دهند و دنیا را به مدینۀ پیامبر و به جامعۀ نامسلمان و مشرکین بیرون از آن تبدیل می کنند. این گروه ها نه به آرای مذاهب اسلامی و امامان این مذاهب در مورد تفسیر و استنباط احکام و معرفت دینی توجه دارند و نه به شان نزول آیات و شرایط خاص زمانی و مکانی دوران پیامبر و صدر اسلام اعتنا و التفاتی نشان می دهند. آن ها با این احساس و این باور در صدد آن هستند تا جهاد را با نامسلمانان و کفار و مشرکین همچون جهاد دوران پیامبر و عهد صحابه انجام دهند و به زعم خود شان اسلام دوران مدینه و سلف صالحین را بی کم و کاست محقق کنند تا مسلمانان به همان دوران عظمت و اقتدار مورد نظر آن ها برگردند.

وقتی به عمق وحشت و فاجعه در برداشت و قرائت این گروه های افراطی تکفیر گرا و ستیزه جو از اسلام پی می بریم که آنها با این قرائت در واقع جهان امروز را به دو مکان و شهر مدینۀ پیامبر یعنی مکان و جغرافیای حضور خودشان و شهر مکه یعنی مکان حیات اقامت مشرکین مکه تقسیم می کنند و آنگاه خود را مکلف به تطبیق و اجرای حکم آیاتی چون: فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ۚ می بینند و می دانند.

گروه های تکفیر گرا و ستیزه جوی خون ریز با نام جهاد و اسلام بر مبنای باور و قرائت خودشان از اسلام و جهاد، حتی مسلمانی جوامع و کشورهای اسلامی و مسلمان را نمی پذیرند و این جوامع و کشور های مسلمان را نیز مشمول جهاد مورد باور و تلقی خود می پندارند؛ هر چند که به صورت علنی این ادعا را مطرح نمی کنند، اما در عمل به این باور و برداشت پابندی نشان می دهند. نکتۀ شگفت آور و ترسناک این فهم، باور و قرائت این است که گروه های تکفیر گرای ستیزه جوی خون ریز که خود را جهادگر معرفی می کنند، نه به تفاوت مکانی و جغرافیایی دوران پیامبر(ص) و صحابه با جغرافیای امروز توجه می کنند و نه فاصله و گذشت زمانی این دوران را که در حدود یک و نیم هزار سال را در بر می گیرد، مد نظر قرار می دهند. به این معنی که آن ها انتشار اسلام را در این فاصلۀ دور زمانی در سرزمین های مختلف و مسلمانی جوامع و کشور های مختلف دنیا را در طول این سده ها، ناقص و پر از تحریف و ضلالت می دانند و در صدد آن هستند تا با به زعم و برداشت خود جهادی همچون جهاد عصر پیامبر و اصحابش به گمراهی و شرک مسلمانان جهان پایان دهند و دنیای کفر و نامسلمان را هم با جهاد خود وادار به پذیرش اسلام سازند.

برداشت و قرائت داعش و گروه های تکفیر گرا و ستیزه جوی اسلامی از اسلام و قرآن نوعی از برداشت و قرائت دینی محسوب می شود، اما برداشت نادرست و قرائت خطر ناک و غیر واقعی است. این قرائت، اسلام را دین خصومت و جنگ معرفی می کند و پیامی جز خون و ویرانی برای بشریت و مسلمانان ندارد.

..........................................

محمد حیدر اختر

کودتای ننگین هفت ثور

 به روز پنجشنبه هفتم ثور ( 1357)، خلقی ها وپرچمی ها علیه حکومت محمد داود خان کودتا کردند. آمادگی کودتا را از وقتی گرفته بودند که داودخان از تکیۀ بیشتر به اتحاد شوروی خود را کنار کشید وبا کشورهای عربی و ایران و روابط اقتصادی را روی دست گرفت. معلوم بود که امریکا هم خوش بود. قتل میر اکبر خیبر، مراسم دفن او وسخنرانی های سیاسی سبب شد که داود خان امر توقیف تعدادی از رهبران خلق وپرچم را بدهد. در آن وقت به خواهش شوروی و ضرورت کودتا هر دو جناح وابسته به شوروی وحد ت کرده بودند.

بلی آن ها کودتا کردند. از همان روز فجایع، جنایات ومردم آزاری تمام افغانستان را فرا گرفت. ملیون ها انسان آسیب دیدند. در اول وبرای چند ماه هر دو جناح در شکنجه واعدام ده ها هزار انسان سهم مشترک داشتند. بعدا خلقی های بی سواد، به همکاری دستگاهٔ جاسوسی " اکسا" تعداد زیادی را زندانی و یا به قتل رسانیدند. پرچمی ها از جنایات مشترک خودشان با خلقی ها چیزی نمی گویند. پرچمی ها که لفاظ وحیله گر تر ومنافقتر ازخلقی ها استند، جنایات زمان حکومت مشترک را به حفیظ الله امین ( خونخوار جاهل ) ارتباط می دهند. ولی وقتی که خودشان به وسیلۀ تجاوز شوروی قدرت را گرفتند، خاد دستگاه شکنجه وجاسوسی را به جای اکسا به کار انداختند. در وقت حکومت پرچمی ها خلقی های جنایتکار هم مشارکت داشتند. غیر از چند نفر آن ها . دروقت پرچمی ها چیزی که بسیارتر دامنه یافت، همان جنگ وبمبارد قوای شوروی و افغانستانی بود . قصبات ودهات ، شهرها ویران گردیدند. مهاجرت بیشتر شد. ملیون ها انسان سرگردان شدند.

بلی، کودتای سیاه روز هفتم ثور، یک فاجعه بود. مگر فاجعه آفرین ها که تعدادی با بدنامی مرده ویا کشته شده اند، تعدادی از آن ها با بی حیایی ، با پر رویی به لجبازی پرداخته حاضر نمی شوند که جنایات خود را قبول کنند. این عدم قبولی معلوم می کند که جهالت وو خونریزی های زیادی را مرتکب شده اند.

کار دیگر جانیان قاتل و وطنفروش خلقی – پرچمی، این است که دورۀ بعد از سقوط  خود را از قدرت یا دوره حکومت جنگی مجاهدین را به رخ می کشند. وبه گفتۀ مردم " غت مغتولی " می کنند. هرکس که از تأثیر جنگ های مجاهدین انکار کند، دل خلق خدا را آزار می دهد که آزار دیده اند. مگر جنگ های مجاهدین قبلی جنایات، وطنفروشی خلقی پرچمی را  به هیچ صورت پت وپنهان ویا توجیه نمی کند. هرکدام آن ها تقصیر ومسوولیت خود را به گردن دارند. واین هم قابل تذکر است که جنرال های قاتل عضو "کی جی بی" وعضو خلق وپرچم، در جنگ های ویرانگر مجاهدین وبربریت زمان طالبان،هم مشارکت داشتند.

پیام ما در این روز به مردم شریف ما، ،به اولادها و نواسه های جنایتکاران خلقی وپرچمی این است که آن ها را خوب وخوبتر بشناسند. آن ها را محکوم کنند. آن ها باید محاکمه شوند. وقتی گروه خادیست از فیس بوک وانترنیت وخارج نشینی استفاده می کند و به دفاع دوران وحشت می پردازد، ویا رئیس جنایتکاران خاد، داکتر نجیب را ستایش وتوصیف می کند، در زخم های مردم مظلوم، به بیوه های آن دوران، به مادران داغدیده وبه یتیم ها نمک پاشیده وتوهین می کنند.

در این روز به خانواده های محترمی که شهید داده اند و ستم کشیده اند، همدردی خود را ابراز داشته  وبه روح شهدای پاک درود می فرستیم . هزاران نفرین به جانیان خلقی و پرچمی و خادیست ها.

...........................................

محمد حیدر اختر

 

اندوه سرِاندوه،

از کودتای ثور تا

ریاست اشرف غنی

 

 بازهم ما  در آستانه سالروز کوتای منحوس هفتم ثور قرار داریم . همان روز شوم و نامیمونی، که درکشورعزیزما  ثمره اش جز بگیرو ببند وبکش  چیزی دیگری نبود . به همان سلسله شرایط تا امروز  برای مردم افغانستان اندوه بار و خونین بوده است . گلیم  غم واندوه از خانه های مردم چیده نشده ، هنوز اشک در چشمان مردمانی که عزیزان شانرا از دست داده اند، خشک نمی شود که مصیبت دیگری،  دریکی از گوشه های کشور به وقوع می پیوندد .

 هنوز مردم ما واقعه المناک  بلخ باستانی و بدخشان را فراموش نکرده بودند، که در هفته گذشته واقعه دلخراشی در ولایت ننگرهار به وقوع  پیوست . بازهم تروریستان حرفوی وقسم خورده،  مصیبت دیگری را برمردم ما روا داشتند، که تعداد زیادی را به شهادت رسانیده و هم زخمی های بی شماری را به کجا گذاشت .

حکومت متقلب افغانستان ، در مقابل این همه جنایات، مانند گذشته ها اعمال  ضد انسانی،  تروریستان را تقبیح کرد، ولی اشرف غنی رئیس جمهوری غیر قانونی افغانستان  اظهار داشت که این عمل انتحاری را مخالفین سیاسی اش یعنی طالبان اجرا نکرده، بلکه توسط  گروه داعش  صورت گرفته است . درحالی که هیچ گونه تفاوتی دربین اعمال تروریستی و غیر انسانی  طالبان و داعش دیده نمی شود. اگربه گفته اشرف غنی، طالبان درواقعۀ انتحاری جلال آباد دست نداشتند ولی در واقعه بدخشان وسربریدن انسان های بی گناه که در دفاع از وطن شان، کمر بسته بودند دست داشتند،خود طالبان مسوولیت این عمل شنیع  را به افتخار پذیرفتند .  پس فرق درکجاست ؟

برای جنایت کاران وتروریستان، هیچ گونه تفاوتی ندارد ، که مربوط به کدام سازمان و گروهی باشند، هر سازمان و گروهی که بیشتر برای شان پول داد، به همان دسته می پیوندند . کاملا روشن وهویداست، که تروریستان ، بیرق سفید طالبان را پائین می آورند وبیرق سیاه داعش را بر بالای سرخود می آویزند. یعنی دیروز به نام طالبان به امر "آی اس آی" پاکستان از کشتن  مردمان بی گناه دریغ نمی کردند وامروز به هدایت  به اصطلاح دولت اسلامی " خلیفه  البغدادی " وبه نام داعش دست به جنایت غیر انسانی می زنند .

 اشرف غنی دریک سخنرانی خود، از طالبان خواست تا درزیر بیرق افغانستان، آمده واز جنگ وخونریزی دست بکشند، در غیر آن با علما ی افغانستان مشوره کرده، درزمینه  مقابله با مخالفین اقدام جدی صورت خواهد گرفت .  آقا ی اشرف غنی فراموش کرده حکومتی که در راس آن توسط جان کری قرار گرفته است، بنام حکومت اسلامی افغانستان مسما می باشد، شاید رئیس جمهور در اسلامی بودن حکومتش شک دارد که، بازهم علمای اسلامی را می طلبد و از ایشان فتوا می خواهد  .

در هفته گذشته مردم افغانستان بعد از هفت ماه تاخیر،  چانه زنی ها بین رهبران حکومت متقلب افغانستان یعنی اشرف غنی و داکتر عبدالله  شانزده تن نامزد وزیران راتعیین وتوانستند که  از پارلمان افغانستان رای اعتماد کسب کنند . گرچه گفته شد که در شمارش آرا و زیر زدن رای، توسط  هئیت اداری پارلمان، و نرسیدن سند دو تابعیتی آقای باری جهانی  جارو جنجالی  در بین وکلا صورت گرفت، ولی بالاخر حکومت از حالت سرپرستی نجات یافت.  این که درصد روز آینده که رئیس جمهوری برای وزرا تعیین کرده ، تا راپور فعالیت های کاری شانرا تهیه نمایند ، چه تغییراتی در وزارت خانۀ های مربوط شان می آورند از امکان بدور خواهد بود  زیرا وزرا در طول صد روز نمی توانند چار اطراف شانرا بلد شوند چه رسد به  فعالیت های کاری شان .

..........................................................................

 

 

پرتو نادری

داد خواهی و داد گستری

در شعر پارسی دری

داد خواهی، پند و اندرز حکیمانه و شناخت هستی برای بهتر زیستن و باهم زیستن، طیف گسترده‌یی مضمون و محتوای شعر پارسی دری را می‌سازد.  این جا از این روزنه نگاهی داریم به شعرچند تن از بزرگان شعر پارسی دری که پی‌گیری این موضوع در شعر همه شاعران بحثی خواهد بود بسیار دراز دامن که به سال‌ها پژوهش گروهی نیاز دارد.

زیستن در داد و مبارزه بر ضد بیداد، از دغدغه‌های همیشه‌گی انسان است. انسان تا زیسته، در هوای عدالت زیسته است و تا زنده‌گی به سر می‌برد در هوای رسیدن به عدالت و زیستن در عدالت است. از این نگاه انسان همیشه موجودی است دادخواه.

او حتا در برابر خود نیز دادخواهی می‌کند، چنان‌که گاهی از نفس اماره به نفس لوامه و به نفس مطمینۀ پناه می‌برد و از شر نفس اماره به دادخواهی بر می‌خیزد. شاید نتوان انسانی را تصور کرد که پس از اجرای کار ناروایی به سرزنش وجدان گرفتار نیامده باشد. اگر کسی خود را فارغ از هرگونه سرزنش وجدان بداند، می‌شود در انسان بودن او شک کرد که انسان تنها غریزه نیست. آن چیزی که انسان را از دایرۀ تنگ وسیاه غریزه بیرون می‌کند، معنویت اوست، وجدان اوست و خرد اوست و آن تاج کرمنای اوست که خداوند بر سر او نهاده است. با هرکار ناروایی انسان به وجدان خود پناه می‌برد ملول و سر افگنده می‌شود و از شر نفس اماره به داد خواهی بر می‌خیزد. چنین است که به سرزنش وجدان گرفتار می آید. همان چیزی که در میان مردم به نام عذاب وجدان شناخته شده است.

رودکی سمرقندی بزرگ‌ترین مردانه‌گی و آسایش را در آن می داند که انسان بر نفس امارۀ خود حاکم باشد و بر دیگران یاری رساند.

گر بر سر نفس خود امیری مردی

بر کور و کر ار نکته نگیری مردی

مردی نبود فتاده را پای زدن

گر دست فتاده‌یی بگیری مردی

در گام دیگر وقتی زنده‌گی انسان تهدید می‌شود، و زورمندان حق او را می ربایند، او به قانون و مجریان قانون پناه می‌برد و به دادخواهی بر می‌خیزد و نظام باید او را به داد برساند؛ اما پیوسته چنین نیست که مجریان قانون دادخواهی را به داد برسانند؛ برای آن که در درازی تاریخ دست‌گاه‌های حاکمه بیشتر پاس‌دارا جای‌گاه زورمندان بوده است.

پناه بردن انسان به درگاه خداوند خود گونۀ دیگری از داد خواهی است. انسان آن گاه که در رسیدن به حق خود نا امید می‌شود، زورمندان بر او می‌تازند و مجریان قانون از او حمایت نمی‌کنند. آن‌گاه به خداوند پناه می‌برد و دادخواهی می‌کند و می‌خواهد تا خداوند او را به داد برساند. باورمندی انسان به عدالت خداوندی و روز بازپرس بزرگ‌ترین روزنۀ امیدی است که انسان در روشنایی آن توانسته است تا پیوسته کوله بار سنگین دشواری‌های زنده‌گی را بردوش کشد و به امید روز بازپرس و عدالت خداوندی شکیبایی پیشه کند. به گفتۀ فردوسی

ستا‌نندۀ داد آن کس خداست

که نتواند از پادشاه داد خواست

هیچ تردیدی نخواهد بود که بگوییم تمام حرکت‌های انقلابی و تحول طلبانۀ انسان‌ها در درازای تاریخ گونه‌یی از دادخواهی گروهی مردم بوده است؛ اما با اتکاه به شیوه‌های خشونت بار. قیام سپارتاکوس در آن سوی سده‌های دور یک قیام دادخواهانه است، برای آن که نمی‌خواهد در یک مبارزۀ خونین گلادیاتورها کشته شود و یا هم کس دیگری را بکشد، تا برده‌داران بخندند و از جان دادن آن‌ها لذت ببرند.

دادخواهی راه رسیدن به داد است، برای آن که باهم زیستن و بهتر زیستن و در صلح و دوستی زیستن، بدون داد و داد گستری نه پایه‌یی دارد ونه هم ریشه‌یی. منازعه‌ها وجنگ‌ها همه از خط بی‌عدالتی بر می‌خیزد. بی‌عدالتی که از میانه بر خیزد، دیگر چیزی برای جنگ و منازعه باقی نمی‌ماند. حافظ ما را به نشاندن نهال دوستی رهنمایی می‌کند تا زنده‌گی ما همیشه چنان بهاران سبز و خرم باشد.

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد

نهال دشمنی بر کن رنج بی شما آرد

 یا جای دیگر آسایش دو گیتی را در مروت و مدارا با دوستان و دشمنان می‌داند.

آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است

با دوستان مروت با دشمنان مدارا

در شعر کلاسیک پارسی دری شاید کمتر شاعری را بتوان یافت که به موضوع داد و دادگری نپرداخته باشد. فراخوان شعر پارسی‌دری برای باهم زیستن و بهتر زیستن پیامی است برای همۀ بشریت که از این نقطه نظر شعرپارسی می‌تواند در میان شعر جهان جای‌گاهی بسیار بشکوه، بلند و افتخار آمیزی داشته باشد.

شیخ سعدی وقتی به انسان نگاه می‌کند، ماهیت انسان را در نظر دارد نه رنگ او را، نه زبان و دین و آیین او را. برای آن که همه‌گان از یک گوهر آفریده شده اند و همه گان بنده‌گان خداوند اند. درد یک یک انسان درد همه انسان ‌هاست. نجات یک انسان نجات یک جامعه است و کشتن یک انسان کشتن یک جامعه.

بنی آدم اعضای یک دیگر اند

که در آفرینش ز یک جوهر اند

چو عضوی به درد آورد روزگار

دیگر عضو ها را نماند قرار

نگاه سعدی به امیران و شاهان چنان است که پیوسته آن‌ها را به داد و دادگری فرامی خواند. او می‌گوید شاهان مردم آزار را مرگ بهتر تا زنده‌گی.

ای زبردست زیر دست آزار

گرم تاکی بماند این بازار

به چه کار آیدت جهان داری

مردنت به که مردم آزاری

امروزه میزان نیرومندی یک دولت را وابسته به میزان حمایت و پشتی‌بانی مردم از آن دولت می دانند. یعنی هرقدر این حمایت بیشتر باشد، آن دولت از نیرومندی بیشتری برخوردار است و بر عکس آن. البته هیچ دولتی نمی‌تواند پشتی‌بانی مردم را بدون داد گستری و بدون تامین عدالت اجتماعی به دست آرد.

 سعدی مردم را ریشه‌های اصلی درخت دولت می داند و به شاهان هش‌دار می‌دهد که متوجه تازه‌گی و استواری این ریشه‌ها باشند ورنه درخت دولت شما فرو می افتد.

برو پاس درویش محتاج دار

که شه از رعیت بود پاس‌دار

رعیت چو بیخ اند و سلطان درخت

درخت ای پسر باشد از بیخ سخت

دل زیردستان نباید شکست

مبادا که روزی شوی زیر دست

با استبداد هیچ گونه نظامی را نمی توان استوار نگه داشت، در ادبیات کلاسیک ما پیوند مردم و شاهان را پیوسته با استفاده از تمثیل گوسفندان و شبان بیان کرده اند. این  تمثیل برخاسته از همان فرهنگ سیاسی دوران مال‌داری و قبیله‌یی است. سلطان اختیار کامل دارد که با مردم چگونه رفتاری می‌کند، همان‌گونه که شبان می‌تواند هرگونه رفتاری با گوسفندان‌ خود داشته باشد. سلطان برای مردم پاسخ‌گو نیست وبالاتر از ارادۀ او آراده‌یی وجود ندارد. او هم قانون می‌سازد و هم آن را اجرا می‌کند. همان‌گونه که شبان یا صاحب رمه می‌تواند رمۀ خود را به هر سویی و به هرجایی بکشاند، بفروشد، یا بکشد. رمه‌گان باید به دنبال او راه بزنند و تا آن جا می‌توانند آزاد باشند که او می‌خواهد.

مفهوم رعیت در همین دوره است که وارد ادبیات سیاسی می‌شود. یعنی سلطان همان شبان است و مردم همه همان رمه گان. با این همه شبان این مسوُولیت را دارد که  گوسفندان را از چنگ و دندان گرگان نجات دهد و برای شان چراگاه‌های خرم و چشمه‌های گورارا فراهم سازد، اما همیشه چنین نیست. این شبان گاهی خود همان گرگ است و هرگونه که بخواهد گوسفندان را می درد. بدبختی گوسفندان آن گاه چند برابر می‌شود که گرگی در جامۀ شبانی اختیار گوسفندان را در دست گیرد. این تمثیل همان پادشاه یا سلطان بی‌دادگر است که پیوسته بر رعیت خود بیداد روا می‌دارد.

 به گفتۀ سعدی امیران و شاهانی که بر مردم استبداد روا می دارند و دل آنان را می آزارند، در حقیقت ریشۀ پادشاهی خود را برمی کنند.

نکند جور پیشه سلطانی

که نیاید زگرگ چوپانی

پادشاهی که طرح ظلم افگند

پای دیوار ملک خویش بکند

گفته اند هرملتی سزاور آن دولتی است که بر آن حاکم است. سخنی که این روزها بسیار تکرار می‌شود؛ اما سعدی چنین چیزی را یک امر خداوندی می‌داند. او سلطان بیدادگر را خشم خداوند می‌خواند که بر قومی فرود آمده است.

به قومی که نیکی پسندد خدای

دهد خسرو عادل و نیک رای

چو خواهد که ویران شود عالمی

کند ملک در پنجۀ ظالمی

سگالند از او نیک مردان حذر

که خشم خدای است بیداد گر

مکن تا توانی دل خلق ریش

وگر می‌کنی می‌کنی بیخ خویش

مروت نباشد بدی با کسی

کزو نیکویی دیده باشی بسی

آسایش و سعادت یک امر فردی نیست، بلکه یک امر جمعی است. در یک خانوادۀ بدبخت هیچ فرد خانواده نمی‌تواند خوش بخت باشد. به همین گونه که در جامعۀ که سرطان بدبختی در تار و پود آن دویده است هیج خانوادۀ نمی‌تواند احساس خوش‌بختی کند. وقتی شیون از خانۀ هم سایه بلند است تو نمی‌توانی در آسایش بخوابی یا آبی از گلویت به گوارایی بگذرد. پس به گفته سعدی باید خوش‌بختی‌ها را همه‌گانی ساخت، اگر در جای‌گاه بلندی ایستاده ایم، باید دستی دراز کنیم و افتاده‌یی را دست گیریم که نیک بختی همین است، در دوستی و یاری با دیگران.

نخواهی که باشد دلت دردمند

دل دردمندان برآور زبند

رۀ نیک مردان آزاده گیر

چو ایستاده‌ای دست افتاده گیر

پایان بخش نخست.

روایت است که باری در بغداد آتش سوزی انبوهی به میان آمد و نیمۀ شهر در آتش سوخت. عارفی نیز در شهر دکانی داشت، چون احوال از او پرسیدند، شیخ خدا را شکر کرد که دکان مرا زیانی نرسیده است.

 گویند بعداً آن شیخ از این شکرگزاری بسیار پشیمان شد و پیوسته می‌گریست و می‌گقت: پیوسته به دربار خداوند دست نیاز و زاری بر می‌دارم  و می‌خواهم شانه هایم را از بار گران شرم‌ساری آن شکر گزاری سبک سازد؛ اما حس می‌کنم بار گران آن شرم‌ساری هنوز روی شانه هایم سنگینی می‌کند، برای آن که چگونه می‌توانستم شکر به جای آورم در حالی که نیمۀ شهر سوخته بود. سعدی این جا نیز سعادت را یک امر همه‌گانی می‌داند که در تنهایی نمی‌توان به آن دست یافت.

نخواهد که بیند خرمند، ریش

نه برعضو مردم نه بر عضو خویش

پسندی که شهری بسوزد به نار

و گرچه سرایت بود برکنار

توان‌گر خود آن لقمه چون می‌خورد

چو بیند که درویش خون می‌خورد

 شاهان با دادگری است که می‌توانند کشور را در امن نگه دارند. فردوسی در شاهنامه از شاهان می‌خواهد که جز به دادگری کاری نکنند که با دادگری می‌توانند، جهانی را زیر نگین داشته باشند.

تو آنی که گیتی بجویی همی

چنان کن که بر داد پویی همی

تو گر دادگر باشی و پاک دین

زهرکس نیابی به جز آفرین

اگر دادگر باشی و سر فراز

نمانی و نامت بمانت دراز

 شاهان بیدادگر نه تنها در این جهان با نفرین و نکوهش مردم رو به رو اند؛ بلکه در نزد خداوند نیز سرانجام بدی خواهند داشت. یعنی چنین شاهانی نفرین شده‌گان هر دو جهان اند! هم مانده از مردم و هم مانده از خداوند!

همان شاه بیداد گر درجهان

نیکوهیده باشد به نزد مهان

به گیتی بماند از او نام بد

همان پیش یزدان سرانجام بد

استواری وپای‌بندی به پیمانی که بر بنیاد دادگستری به میان می آید، از آموزه‌های بزرگ فردوسی در شاهنامه است. وقتی به صلح پیمان می‌شود باید به آن پای‌بند بود. وقتی با رای و خرد و داد مشکلی از میانه بر می‌خیزد نباید، شمشیرها از نیام‌ها کشیده شوند.

شما داد جویید و پیمان کنید

زبان را به پیمان گروگان کنید

مکن ای برادر به بیداد رای

که بیداد را نیست با داد پای

به هرکار فرمان مکن جز به داد

که از داد باشد روان تو شاد

 فردوسی پیوسته شاهان را از بیدادگری بر حذر می‌دارد و آن ها را به دادگستری فرا می‌خواند. برای آن که اگر بیداد در جامعه خیمه افرازد، آن گاه این بد بختی است که بر همه جا سایه می افگند و همه چیز از زنده‌گی تهی می‌شود.

نزاید به هنگام در دشت گور

شود بچۀ باز را دیده کور

شود در جهان چشمۀ آب خشک

نگیرد به نافه درون بوی مشک

ز کژی گریزان شود راستی

پدید آید از هرسوی کاستی

به دشت اندرون گرگ آدم خورد

خردمند بگریزد از بی‌خرد

مکن شهریارا گنه تا توان

به ویژه کزو شرم دارد روان

بی آزاری و سود مندی گزین

که این است فرهنگ و آیین و دین

به باور فردوسی بیدادگران سرانجام خود را در چاه بیداگری خود می اندازند، در جهان به بدنامی شهره می‌شوند و به سزای بیدادگری خود می‌رسند.

مکن بد که بینی به فرجام بد

ز بد گردد اندرجهان نام بد

نگیرد ترا دست جز نیکویی

گر از مرد دانا سخن بشنوی

هر آن کس که اندیشه‌یی بد کند

به فرجام بد با تن خود کند

وگر بد کنی جز بدی ندروی

شبی در جهان شادمان نغنوی

جهان را نباید سپردن به بد

که بر بدکنش بی‌گمان بد رسد

چنین است که او شاهان را به خدا ترسی و دادجویی و دادگستری فرا می‌خواند و ستم‌گری را مایۀ عزل شاهان می داند. به زبان دیگر شاهان بیداد گر را سزاوار اورنگ بزرگی و شاهی نمی‌داند.

 

چه گفت آن سخن‌گوی با ترس و هوش

چو خسرو شدی بنده‌گی را بکوش

 

به یزدان هر آن کس که شد ناسپاس

به دلش اندر آید زهر سو هراس

 

اگر داد دادن بود کار تو

بیفزاید ای شاه مقدار تو

 

چو خسرو به بیداد کارد درخت

بگردد از او پادشاهی و بخت

 

مگر نا نیاری به بیداد دست

نگردانی ایوان آباد پست

 

چنین گفت نوشیروان قباد

که چون شاه را سر بپیچد ز داد

 

کند چرخ منشور او را سیاه

ستاره نخواند و را نیز شاه

 

ستم، نامۀ عزل شاهان بود

چو درد دل بی‌گناهان بود

اما این بیدادگری چیست؟ چگونه می‌توان تعریفی از آن به دست داد. به نظرمولانا جلال الدین محمد بلخی هرچیزی که در موقعیت نا مناسب آن جای گیرد یا به زبان امروزیان هر ناشایسته‌یی که جای شایسته‌یی را گیرد این خود بی‌عدالتی است و ظلم همین است.

حق چه بود آب ده اشجار را

ظلم چه بود، آب دادن خار را

موضعی رخ شه نهی ویرانی است

موضع شه اسب هم نا دانی است

از نظر مولانا حاکمیت داد آن است که کس را بر کس توان ستم‌گری نباشد که با ستم‌گری نه تنها نمی‌توان هیچ مشکلی را حل کرد؛ بلکه خود سرچشمۀ مصیبت‌های بزرگ و بزرگ‌تری می‌شود، تنها با داد و دادگستری است که جامعه به آرزوهای خود می‌رسد.

عدل باشد پاسبان کام‌ها

نی به شب چوبک زنان بر بام‌ها

عدل شه را دید در ضبط حشم

که نیارد کرد کس بر کس ستم

چارۀ دفع بلا نبود ستم

چاره، احسان باشد و عفو کرم

گاهی هم ریشۀ جنگ‌ها و ستیزه‌ها را در موجودیت جنگ افزار‌ها می دانند؛ در حالی که جنگ افزار وسیله‌یی است که جنگ را با آن به پیش می برند. چگونه‌گی کاربرد جنگ افزار وابسته به انسان‌ است. مردمان با استفاده از تفنگ از سرزمین خود در برابر مهاجمان پاس‌داری می‌کنند، باز در جایی دیگر با تفنگ به تاراج زنده‌گی دیگران می‌پردازند به سرزمینی هجوم می‌برند، پس ماهیت جنگ‌هاست که چگونه‌گی استفاده از تفنگ و جنگ افزار را به میان می آورد. تفنگ در دست یک مهاجم یک وسیلۀ اهرمنی است؛ اما همین تفنگ در دست کسی که از خانوادۀ خود و از سرزمین خود پاس‌داری می‌کند یک وسیلۀ مشروع است.

رودکی سمرقندی در یکی از سروده هایش به چنین چیزی اشاره می‌کند و به تاکید می‌گوید که تیغ را برای ستم‌گران نساخته اند که به وسیلۀ آن بیداد را در جامعه حاکم سازند.

چون تیغ به دست آری مردم نتوان کشت

نزدیک خداوند بدی نیست فرامشت

این تیغ نه از بهر ستم‌کاران کردند

انگور نه از بهر نبید است به چرخشت

عیسی به رهی دید یکی کشته فتاده

حیران شد و بگرفت به دندان سر انگشت

گفتا که کی را کشتی تا کشته شدی زار

تا باز کجا کشته شود آن که ترا کشت

انکشت مکن رنجه به در کوفتن خویش

تا کس نکند رنجه به در کوفتنت مشت

سال‌های درازی است که جنگ در افغانستان ادامه دارد. این جنگ خونین فرهنگ خونین خود را نیز به میان آورده است. با دریغ چنان به نظر می آید که خشونت و حل منازعات با توسل به شیوه های خشونت آمیز به بخشی از زنده‌گی خصوصی و اجتماعی ما بدل شده است.

 گویی ما برای حل منازعه‌های خود جز خشونت راه دیگری را نمی شناسیم. ادامۀ چنین وضعی می‌تواند ریشه‌های عواطف انسانی را در یک جامعه بخشکاند. در این سال‌ها ما نیازداریم  تا روان اجتماعی خود را با استفاده از آموزه‌های فرهنگی و ادبی خود پرورش دهیم. از این نقطه نظر باید به آموزه‌های ادبی فرهنگی سرزمین خود بیشتر و بیشتر رجوع کنیم. از این نقطه نظر شعر و ادبیات پارسی دری به مانند دریای خروشانی در کنار ما جاری است. این که ما از این دریا چه‌قدر می توانیم استفاده کنیم و چه‌قدر می‌توانیم روان اجتماعی خود را از آن سیراب سازیم، این دیگر وابسته به اراده و توانایی های انسانی ماست.  باید به جنبه‌های آموزشی ادبیات و فرهنگ خود در پیوند به  پاس‌داری از ارزش‌ها و منش‌های انسانی، داد و دادگستری در میان مردمان، توجه کنیم و روان اجتماعی خود را از سرچشمه‌های عشق و عاطفۀ انسانی سیرآب سازیم تا حس هم دلی، هم زیستی و به زیستی در میان ما بیشتر و بیشتر ریشه گیرد و به برگ وباری برسد!

پایان

       *******************************************************

 

پیرمرد و گل آفتاب پرست

 

نمی‌دانم چه پیش آمد که یکی و یک‌بار ذهنم دوید به آن دهکدۀ دور، شب‌های نم‌ناک و تاریک بهاری.

به پیرمرد که کنار من نشسته بود گفتم: می‌دانی مردمان دهکدۀ ما از پرنده‌یی که آن را جغد یا بوم می‌گویند، نفرت سنگینی دارند. بوم عاشق تاریکی است؛ پرندۀ شب است؛ از روشنایی خورشید نفرت دارد. شب که می‌شود صدایش از خرابه‌های ده‌کده یا هم از میان درختان انبوه شاخ و کهن سال بلند می‌شود. صدای زشت و هراس انگیزی دارد. چون صدای بوم بلند می‌شود مردم به سویش سنگ پرتاب می‌کنند تا دور شود.

مردم باور دارند که بوم، هرکجایی که آشیان سازد آن‌جا به ویرانه‌یی بدل‌ می‌شود. شب‌ها در تاریکی آواز ترسناکی می‌خواند. گویی پیامی دارد از دهشت و بربادی. مردمان دهکدۀ ما می‌گویند که بوم در آواز خوانی‌های شبانۀ خود بربادی ده‌کده را آرزو می‌کند،حتا می‌خواهد همه ده‌کده‌ها ویرانه در ویرانه باشند و او بر روی ده‌کدهای ویران پرواز کند.

مردم دهکدۀ ما بوم را پرنده بدبختی می‌پندارند. آیا ده‌کده شما هم، بوم دارد؟ آیا مردمان دهکدۀ شما هم، بوم را به سنگ می‌زنند تا بوم را از دهکدۀ شان دور سازند!

آیا مردمان دهکدۀ شما مانند مردمان دهکدۀ ما از بوم نفرت دارند؟ اگر چنین است، پس چرا با هم یک‌جا بوم ها را سنگ باران نمی‌کنند تا ده‌کده‌ها آبادان بمانند و دیگر صدای بودم در هیچ ده‌کده‌یی بلند نشود!

تا سخنان بوم‌شناسانۀ من بدین‌جا رسید، پیرمرد با صدای بلند و زبان طنزآلودی گفت:

- این همه لیل و نهار گذشت. جهان هزار جلوه برآورد؛ اما اندیشه‌های تو هنوز در قفس پندارهای کودکانه ات زندانی است!

گفتم: چگونه؟

گفت:

- نمی‌بینی، همه چیز دگرگونه شده است، یا همه چیز را دگرگونه ساخته اند!

پیرمرد نگاه‌های رازناکش را بیشتر در چشمان من دوخت و گفت:

- عقابان بلند پرواز را پرو بال می‌برند؛ در سوراخ‌های درختان کهن‌سال زندانی می‌کنند؛ در ویرانه‌ها تاریکی تشنه‌گی و گرسنه‌گی برای شان می ریزند؛ رشتۀ پیوندشان را با روشنایی و پروازهای بلند قیچی می‌زنند؛ برساقه‌های بلند گل‌های خورشید پرست داس می‌اندازند؛ تخمه‌ها سبزشان را در آتش می افگنند؛ اما گل‌های شب‌پرست را با خون مردمان آب‌یاری می‌کنند تا تاریکی بیشتر و بیشتر به برگ و بار برسد.

باهر جمله‌یی که پیرمرد می‌گفت، چنان بود که گویی بغضی آرام آرام راه گلویش را می‌ بندد. خاموش شد و چشم‌هایش را لحظه‌یی بر زمین دوخت و بعد به آسمان نگاه کرد و با صدایی که حس کردم از گلوی خونینی بیرون می‌آید گفت:

- چنین است که حتا خورشید هم در این سرزمین دروغ می‌گوید. حتا خورشید در این سرزمین خود دروغین است، جایی روشنایی تاریکی پخش می‌کند. چنین است که حتا گل‌ها هم در این سرزمین بوی خون می‌دهند. بوی خون مادران، بوی خون کودکان، بوی خون پدران، بوی خون تو و بوی خون من!

گفتم:

- پیرمرد! با این سخنان پراگنده چه می‌خواهی بگویی؟

گفت:

- بلی، مشکل ما همین است که زبان هم را نمی‌فهمیم!

باز پیرمرد لحظه‌هایی خاموش ماند و من حس کردم که تمام زمان در چشم‌های خسته و گریه آلود او تبلور یافته است. حس کردم چشم‌هایش با ژرفای تاریک اوقیانوس‌ها حویشاوندی دارند. دست روی شانۀ من گذاشت و با نرمی‌گفت:

- تو از بوم‌های عهد دقیانوس سخن می‌گویی؛ روزگار آنان گذشته است. بوم‌های روزگار ما در کاخ‌های بلند آشیانه می‌سازند. در همه‌جا و در همۀ افاق تا یومی‌بود آنان را به کاخ‌ها صدا زدند. باهم آمیختند. چنین است که امروزه نسل دیگری از بوم‌ها به وجود آمده است که گاهی خود راگربت می پندارند، گاهی عقاب، گاهی هم عنقا و سیمرغ.

حس کردم که ذهنم یارای فهم سخنان پیر مرد را ندارد، ناگزیر پرسیدم:

- مگر ممکن است که چنین باشد؟

پیرمرد گفت:

- در سرزمینی که بوزینه‌های در خم افتاده‌اش خود را شیر می‌انگارند و کلاغان بد آوازاش طاوسی می‌کنند؛ بوم‌هایش هم می‌توانند که خود را عقابان بلند پرواز و سیمرغ‌های سدره نشین پندارند!

گفتم:

- ای پیرمرد! حال این بوم‌ها عهد دقیانوس همه سیمرغ‌های سدره نشین شده اند؟

پیرمرد تبسمی‌کرد و گفت:

- هرگز! هرگز! بوم‌ها همه‌جا بوم اند. اگر هزار نام و جلوۀ دگرگونه هم که داشته باشند؛ همان بوم اند. عاشق ویرانی، عاشق تاریکی، عاشق شب و گریزان از بامداد و خورشید.

پرسیدم :

- ای پیرمرد اگر چنین است، چگونه این بوم‌ها در کاخ‌های بلند زنده‌گی می‌کنند و در آرزوی ویرانی شهر نیستند؟

پیر مرد چنان نگاه‌هایش را در چشم‌هایم دوخت که دلم لرزید، چنان بود که باصدای آمیخته با خشم گفت:

- چشم‌هایت را باز کن! بوم‌های امروزین هرچند درکاخ‌های بلند آشیان دارند؛ اما این کاخ‌ها در بدل ویرانی یک سرزمین آباد شده است. این کاخ‌های ویرانی است. صدها چراغ خاموش شده است تا چراغ یک بوم روشن بماند!

پیرمرد خاموش شد و پلک‌‌هایش چنان روی هم آمدند که گویی در ذهن خود به دنبال چیزی بود تا این که گقت:

- مولانا حسرت بدخشی گویی یک صد و اند سال پیش از این، روزگار ما را دیده بود، درنگی کرد و بعد باصدای بلندی که گویی فریاد می‌زد چنین خواند:

من از بی‌قدری خار سر دیوار دانستم

که ناکس کس نمی‌گردد از این بالا جهیدن‌ها

با هیجان گفتم:

- پس برخیر دامن‌ها را پر از سنگ کنیم و بر کاخ‌ها بکوبیم تا بوم‌ها از سرزمین ما گم شوند.

این بار پیرمرد زد به خنده. چنان بلند بلند و قاه قاه خندید که تمام اندامش می‌لرزید و گفت:

- هنوز از جهان بی‌خبری! این بوم ‌ها بوم‌های آن روزگاری نیست که پدر و پدرکلانت با سنگی آن‌ها را از شاخه‌های بلند درختان ده‌کده دور می ساختند!

با دل‌تنگی گفتم:

- پس چه؟

گفت:

- بر ساقه‌های گل‌های خورشید پرست داس نیندازید! و نگذارید که داس بیندازند! تا می‌توانید در کشت‌زارهای‌تان در باغ‌های‌تان بر بام‌های خانه‌های‌تان گل خورشید پرست برویانید! گل‌های شب‌پرست را در هرکجایی از ریشه بر کنید!

چشم بر آسمان کرد، دست به سوی خورشید و گفت:

- خورشیدتان را نجات دهید! خورشیدتان را که به زنجیر بسته است نجات دهید که بار دیگر نور افشان شود! این خورشیدی که می‌بینید خود سرچشمۀ تاریکی است. بدان، تا این روشنایی تاریک برجای ‌ماند؛نسل تازۀ بوم‌ها هم‌چنان زنده‌گی را و همه چیز را ویران می‌کنند تا کاخ‌های بلند‌تری داشته باشند.

مانند آن بود که توفان شگرفی همۀ هستی مرا در بر گرفته است. پلک‌هایم روی هم افتادند. بعد، لغزش داغ اشک‌هایم بود که روی گونه‌هایم احساس کردم.

صدای در کاسۀ سرم پیچید: خورشیدتان را نجات دهید! خورشیدتان را نجات دهید! پلک‌هایم از هم گشوده شدند، پیرمرد زده بود به کوچه. به دنبالش دویدم، گویی پرندۀ آسمان شده بود. در کوچه در یک خط دراز گل‌های خورشید پرست روییده بودند. دیدم که از هر نقش گام پیرمرد یک گل خورشید پرست روییده است.

حس کردم هرگل خورشید پرست، تبلور صدایی است که می‌گوید: خورشیدتان را نجات دهید! خورشیدتان را نجات دهید! خورشیدتان را ...

 

ثور 1397/ شهرک قرغه / کابل

....................................................................................................................................................

 

 

Druckversion Druckversion | Sitemap Diese Seite weiterempfehlen Diese Seite weiterempfehlen
استفاده از مطالب رنگین با ذکر ماخذ آزاد است © Rangin